‘juist in onrustige tijden hebben we elkaar nodig’*
Op woensdagavond 24 september 2025 zat De Vereeniging in Nijmegen vol voor een bijzondere ontmoeting met psychiater Dirk De Wachter. In gesprek met journalist Laila Frank nam hij het publiek mee langs de grote levensvragen van deze tijd: hoe blijven we mens in een wereld vol onrust, polarisatie en voortdurende prikkels?
“De zin van het bestaan is zorgen voor de ander.”
In een uitverkochte Vereniging in Nijmegen sprak psychiater Dirk De Wachter over een thema dat actueler lijkt dan ooit: hoe blijven we mens in een wereld die steeds harder, sneller en verdeelder wordt?
De avond begon met een vraag die velen bezighoudt. We leven in een tijd waarin oorlogen, maatschappelijke spanningen en polarisatie voortdurend onze aandacht opeisen. Van Oekraïne tot Gaza, van corona tot politieke tegenstellingen: het lijkt alsof de wereld steeds verder uit elkaar groeit. Hoe blijf je dan overeind? En belangrijker nog: hoe blijven we elkaar vasthouden?
De wereld is onrustig, maar laat je er niet door verlammen
De Wachter maakte direct een belangrijk onderscheid. In zijn dagelijkse praktijk ziet hij vooral mensen die worstelen met ernstige psychische kwetsbaarheid. Voor hen draait het leven vaak niet om geopolitieke spanningen, maar om de vraag hoe ze de dag of zelfs de maand doorkomen.
Dat betekent volgens hem niet dat we de grote wereldproblemen moeten negeren. Integendeel. Juist mensen die het relatief goed hebben, dragen een verantwoordelijkheid om zich bewust te zijn van hun bevoorrechte positie.
“Wie geluk heeft gehad in het leven,” zei hij, “mag zich ook bekommeren om mensen die minder geluk hebben.”
Volgens De Wachter hoeft betrokkenheid niet groots of spectaculair te zijn. Het begint dichtbij: aandacht hebben voor mensen om je heen, luisteren, helpen waar mogelijk en beseffen dat niemand volledig op zichzelf staat.
Polarisatie vraagt om nieuwsgierigheid
Een belangrijk thema van de avond was de toenemende polarisatie. Sociale media versterken volgens De Wachter een wereld waarin alles zwart of wit lijkt. Voor nuance is nauwelijks nog ruimte. Juist dat baart hem zorgen. Niet omdat verschillen van mening verkeerd zijn, maar omdat we steeds minder bereid lijken om werkelijk naar elkaar te luisteren.
“De bedoeling van een gesprek is niet om de ander te overtuigen,” stelde hij. “De bedoeling is om verschillende ideeën naast elkaar te leggen.”
Volgens hem is dát beschaving.
De mythe van het autonome individu
De Wachter is al jaren kritisch op de nadruk die onze samenleving legt op zelfstandigheid, succes en maakbaarheid. We worden voortdurend aangemoedigd om onszelf te ontwikkelen, succesvol te zijn en alles zelf op te lossen. Maar daarmee vergeten we iets fundamenteels.
“Mensen zijn relationele wezens.”
We bestaan dankzij anderen. Niet alleen biologisch, maar ook emotioneel. Geluk ontstaat niet uit prestaties, maar uit verbondenheid. Hij omschreef het treffend:
“Het ware geluk ligt in het gevoel dat je niet alleen bent.”
Niet alles hoeft een diagnose te zijn.
Ook de manier waarop we omgaan met mentale gezondheid kwam uitgebreid aan bod. Volgens De Wachter is het een goede ontwikkeling dat psychische problemen bespreekbaar zijn geworden. Maar tegelijkertijd waarschuwde hij voor het te snel medicaliseren van gewone levensproblemen. Verdriet, onzekerheid, verlies en teleurstelling horen bij het leven. Niet elk moeilijk moment vraagt om een diagnose of professionele behandeling. Veel problemen kunnen volgens hem worden opgevangen door iets veel eenvoudigers: familie, vrienden, collega’s of buren die oprechte aandacht hebben. Misschien moeten we, zei hij, allemaal een klein beetje psychiater voor elkaar worden.
De mens wordt mens door de ander
Misschien wel de mooiste gedachte van de avond was zijn overtuiging dat een mens pas werkelijk mens wordt in contact met anderen. Niet prestaties vormen onze identiteit.
- Niet bezit.
- Niet succes.
- Maar de blik van een ander.
- De aanraking.
- Een gesprek. Iemand die vraagt: “Hoe gaat het écht met je?”
Volgens De Wachter ontstaat menselijkheid precies daar.
Wachten als levenskunst
Een bijzonder moment ontstond toen De Wachter vertelde over zijn vader. Als kind ging zijn vader vissen met zijn eigen vader. Ze zaten urenlang stil aan het water. Vaak zonder iets te vangen. Toch kwamen ze tevreden thuis. “We hebben goed gevist,” zei zijn vader dan. Niet omdat er veel vis was gevangen. Maar omdat ze samen waren geweest. In dat eenvoudige verhaal zat misschien wel de belangrijkste boodschap van de avond. Onze samenleving draait steeds meer om resultaat, efficiëntie en productiviteit. Terwijl echte verbondenheid juist ontstaat in momenten waarin niets hoeft.
- Samen wandelen.
- Samen zwijgen.
- Samen wachten.
De belangrijkste les van de avond
Dirk De Wachter biedt geen eenvoudige oplossingen voor de problemen van deze tijd. Hij ontkent de zorgen niet en bagatelliseert de onrust in de wereld evenmin. Maar hij laat zien dat de tegenbeweging verrassend klein kan beginnen.
- Niet met grote politieke statements.
- Niet met nóg meer meningen.
- Maar met aandacht.
- Met luisteren.
- Met nieuwsgierig blijven naar iemand die anders denkt.
- En vooral met het besef dat niemand het alleen hoeft te doen.
Want, zoals De Wachter het die avond misschien wel het mooist samenvatte:
“De zin van het bestaan is zorgen voor de ander.”
*Dit artikel is gebaseerd op de lezing van Dirk De Wachter tijdens een avond in De Vereeniging in Nijmegen en geeft de belangrijkste thema’s en inzichten weer die tijdens het gesprek aan bod kwamen.
