Ik kan het verleden niet veranderen maar ik kan er wel van leren en me ontwikkelen[2].
[1] Met dank aan Sonja Bouwkamp, podcast Waar het op neerkomt ‘wat mag ik van jouw verwachten?’
[2] Spreuk van positiviteit: 14 december 2025
Gedrag (zoals egoïsme) staat zelden op zichzelf. Wat iemand doet, is bijna altijd een uiting van een behoefte[1]. Die behoefte is op zichzelf legitiem. Maar wanneer we ons daar onvoldoende van bewust zijn, kan gedrag een eigen leven gaan leiden.
Gedrag als uiting van een bepaalde behoefte kent vier verschillende drijfveren: Hoop, verlangen verwachtingen en illusies. Deze zijn altijd eigendom van de persoon die ze heeft. Wanneer ze echter geprojecteerd worden als onbewust behoefte op iemand anders, maken we de ander verantwoordelijk voor verwachtingen die niet van de ander zijn.
De cyclus van verlangen-hoop-verwachting-illusie dringt zich aan ons op, doordat gedrag een uiting is van onze behoefte.
In mijn werk gebruik ik deze eenvoudige cyclus om de behoefte te begrijpen. Ik onderken in de behoefte de vier genoemde drijfveren: verlangen – hoop – verwachting – illusie.
- een verlangen: iets heel graag willen, nodig hebben, een wens voor wie de persoon zelf 100% verantwoordelijk is maar dat wel eens vergeet; dat verlangen kan niet uitbesteed worden
- een hoop: een vorm van optimisme die niemand ontnomen kan worden en als de mens die we zijn geloven we graag wat we hopen; de persoon verwoordt dit vaak met woorden als: ‘ik voel dat toch zo”. Het gevoel wordt dan als 100 % bewijs gezien dat het om iets waarachtigs gaat. Het gevoel geeft echter niets meer en niets minder dan een houvast en voorkomt onzekerheid.
- een verwachting: hoop en verlangen worden vaak omgezet in en verwachting en als dat gebeurt bestaat de kans dat het een projectie is en bepalend wordt hoe we naar de wereld om ons heen kijken.
- een illusie: dit is aan de orde als een bepaalde verwachting wordt nagestreefd blijft worden, die niet op de werkelijkheid is gestoeld.
Deze cyclus werkt door in elk gesprek. Bewustwording ervan helpt om verantwoordelijkheid terug te leggen waar die hoort: bij onszelf. Niet door onze behoeften te ontkennen, maar door ze te herkennen, uit te spreken en los te koppelen van wat we van de ander menen te mogen verwachten.
Misschien is dat de kern van volwassen contact: begrip zonder claim, nabijheid zonder verplichting. Als we deze cyclus wat meer zouden begrijpen, zou er wellicht minder ego nodig zijn om een standpunt te maken.
Vragen om bij stil te staan in het Nieuwe jaar:
- Welke behoefte ligt onder mijn gedrag in deze situatie?
- In welke fase zit ik nu: verlangen, hoop, verwachting of illusie?
- Wat vraag ik (onbewust) van de ander?
- Wat is hierin van mij, en wat leg ik bij de ander neer?
- Aan welk idee houd ik vast, terwijl de werkelijkheid iets anders laat zien?
- Wat gebeurt er als ik mijn behoefte weer van mij maak?
- Wanneer wordt mijn gedrag begrijpelijk voor mij, maar zwaar voor de ander?
- Waar voelt mijn verlangen voor de ander misschien als een claim?
- Wat zou er veranderen als ik mijn behoefte uitspreek zonder verwachting
[1] Hell Bundgaard (2014). The motivated Brain.
