Bij narcistisch gedrag zijn deze principes niet relationeel, maar instrumenteel. De ander is geen gelijkwaardige gesprekspartner, maar een middel om het eigen zelfgevoel te reguleren. Dat maakt het gedrag hardnekkig en verandering moeilijk.
Waarom dit gedrag zo ‘pakt’: wat narcistisch gedrag zo belastend maakt, is niet alleen wat de ander doet, maar wat het bij de ontvanger oproept.
De ontvanger:
- gaat verlangen naar wederkerigheid,
- hoopt op inzicht of verandering,
- ontwikkelt verwachtingen,
- en kan verstrikt raken in illusies (“als ik het anders aanpak, komt het goed”).
Dat is menselijk, maar het maakt kwetsbaar.
Het keerpunt: zien dat het over (ook onze eigen) behoeften gaat. Zodra je herkent dat het gedrag van de ander voortkomt uit zijn behoeften (bevestiging, controle, onaantastbaarheid), kun je het daar laten. Het gedrag zegt dan minder over jou, en meer over wat de ander probeert te beschermen.
En precies daar ontstaat vrijheid. Want jij hebt óók behoeften.
Het cruciale verschil is: – jij kunt je behoeften kennen en dragen – de narcist kan dat vrijwel niet
Bij jezelf blijven vraagt minder hoop, niet meer begrip
Veel adviezen op internet sturen aan op nóg meer begrip, nóg meer analyse, nóg meer uitleg. Maar bij narcistisch gedrag werkt dat vaak averechts. Het voedt de verwachting en houdt de illusie in stand. Wat helpt, is niet méér verlangen of hopen, maar juist minder:
- minder verlangen naar erkenning van iemand die die niet kan geven,
- minder hoop op verandering zonder zelfreflectie,
- minder wensen richting iemand die behoeften niet kan verdragen.
Daarvoor in de plaats komt iets anders:
- helderheid over wat jij nodig hebt,
- begrenzing van wat je wilt geven,
- en acceptatie van wat er is — of de keuze om te vertrekken.
Stoppen of accepteren: beide zijn volwassen keuzes
Wanneer je weet wat jouw behoeften zijn, wordt de vraag eenvoudiger:
- Kan deze relatie of werksituatie hierin voorzien?
- Zo niet: wat kost het mij om te blijven?
Dan hoef je niet meer te overtuigen, te redden of te verklaren. Je laat het gedrag bij de ander, en de verantwoordelijkheid bij jezelf.
Soms betekent dat accepteren dat iemand niet anders kan. Soms betekent het stoppen met een relatie, samenwerking of verwachting.
Beide keuzes zijn krachtiger dan blijven hopen. En ja: dan wordt het op internet rustiger
Veel online strijd over narcisme gaat niet over kennis, maar over onverwerkte betrokkenheid. Over mensen die nog midden in verlangen, hoop en illusie zitten. Ook de mensen die last hebben van narcistisch gedrag.
Hoe meer mensen:
- hun eigen behoeften kennen,
- narcistisch gedrag kunnen plaatsen,
- en zichzelf niet meer laten meeslepen,
- hoe minder er te bevechten valt.
Niet omdat het gedrag verdwijnt, maar omdat het niet langer binnenkomt.
Tot slot
Narcistisch gedrag blijft ingewikkeld, maar het hoeft je niet te ontregelen.
Zodra je ziet:
- dit is zijn verlangen, zijn hoop, zijn verwachting, zijn illusie en tegelijk:
- dit zijn mijn behoeften, mijn grenzen, mijn keuzes,
kun je nabij blijven zonder jezelf te verliezen, of weggaan zonder strijd.
En dat is misschien wel de meest volwassen reactie die er is.
Daar waar zijn staat, kan en mag ook haar gelezen worden. Niet alleen de hij-vorm heeft last van narcistisch gedrag. Wat ik er tenslotte ook nog aan wil toevoegen, is dat we het effect en de verantwoordelijkheid van narcistisch gedrag niet alleen bij de persoon kunnen leggen en dat dit een effect is van het systeem.
